Voeding is je brandstof voor je loopprestatie. Wat je eet en drinkt bepaalt naast het trainen je ontwikkeling als hardloper. Er wordt veel onderzoek gedaan naar voeding en wat dat met ons doet. Al die pogingen om voedsel en lichaam te doorgronden leiden vaak tot nieuwe vragen. Voor de hardloper komt er een trend op gang die past bij de sportieve prestaties: voeding op maat. Hoogleraar Sander Kersten legt uit waar onderzoek toe leidt en wat die nieuwe trend inhoudt.

Prof.dr.ir. Sander Kersten aanvaarde op 10 mei zijn benoeming tot persoonlijk hoogleraar Moleculaire voeding aan Wageningen University, onderdeel van Wageningen UR. Hij maant zijn vakgenoten tot voorzichtigheid over onderzoek naar voeding en het bekendmaken van de resultaten. De geloofwaardigheid van zijn vakgebied staat op het spel, vindt Kersten. Dat merk je bij lopers, zij weten vaak niet meer wat ze moeten geloven bij uitkomsten naar de werking van voeding.

Hoe zit dat met vetzuren van vis?
Kersten doet onderzoek naar de werking van vet in de voeding op cel- en moleculair niveau.  Uit zijn eigen praktijk noemt hij als voorbeeld het effect van onverzadigde vetzuren in bijvoorbeeld vis: “We hebben goed in beeld hoe de positieve effecten van deze vetzuren op menselijke gezondheid tot stand komen. We hebben tevens een tamelijk sluitende biologische verklaring dat bepaalde beschermende mechanismen bij verzadigde vetzuren niet goed werken, waardoor deze ophopen  in cellen en schade in het menselijk lichaam kunnen veroorzaken. Daarom kunnen wij als voedingswetenschappers plausibele uitspraken te doen over het verschil in effect tussen verzadigde en onverzadigde vetzuren. Ontbreekt er een belangrijk element in die verklaring, dan past scepsis en terughoudendheid.”

Energie uit chocolade
In zijn inaugurele rede Mechanisms of Dietary Fat stelt Kersten dat voor veel gevonden effecten de biologische verklaring volledig ontbreekt. Zo is kortgeleden een Amerikaans onderzoek in de media gekomen dat liet zien dat het frequent eten van chocola wel gekoppeld was met een verhoogde inname van energie maar  met een lager lichaamsgewicht. Volgens het persbericht zou het onderzoek daarmee een belangrijke beweegreden tegen overmatige consumptie van chocolade weghalen, namelijk dat je er dik van kunt worden. Prof. Kersten noemt het als voorbeeld hoe het niet moet. Hij vraagt zich af of hier publicitaire gretigheid niet al te sterk aan de haal is gegaan met de wetenschappers, voorlichters en de media. Zelf stelt hij dat dit een geval is van omvangrijke misinterpretatie van zeer twijfelachtige data.

Vet is meer dan brandstof
Bij hardlopers geldt vaak dat je vet maar beter kwijt dan rijk kunt zijn. Hoe lichter de loper, bij een gelijkblijvende vorm, hoe makkelijker het hardlopen gaat. Veel atleten waken daarom zorgvuldig over hun gewicht en daarbij wordt sterk op de vetinname gelet. Vet is zoveel meer dan extra gewicht; het is ook opgeslagen energie. In zijn oratie liet Kersten zien dat de inzichten in de voedingswetenschap rond de werking van vet zich in de afgelopen decennia hebben verdiept. Vet is niet alleen maar brandstof, die direct kan worden gebruikt of voor gebruik eerst wordt opgeslagen. Kersten: “Vet regelt talloze mechanismen in het lichaam die met de stofwisseling en zelfs ons immuunsysteem te maken hebben. Noem het een soort regiefunctie. Wij doen bijvoorbeeld onderzoek naar één bepaald gen in het menselijk lichaam dat extreem gevoelig is voor vetzuren. Dat gen stuurt een beschermend mechanisme aan dat ophoping van vet in lichaamscellen tegengaat. Het gen reageert verschillend op verzadigde en onverzadigde vetzuren, wat zou kunnen verklaren waarom verzadigde vetzuren schadelijker zijn voor de cel.”

Trend: customized nutrition
Een van de belangrijkste uitdagingen voor zijn vak ziet Kersten in de 'customized nutrition', het op het individu gerichte voedingsadvies. Ten onrechte wordt in onderzoek gesteld dat bepaalde zogenaamde voedingsinterventies geen effect hebben, terwijl dat effect er wel is maar voor verschillende mensen verschillend kan uitpakken. Kersten: “Weliswaar is het gemiddelde effect niet aantoonbaar maar dat betekent niet dat er niets is gebeurd. Niet alles geldt voor iedereen. Voor de een kan een voedingsmiddel heel anders uitwerken dan voor iemand anders.”

Marc Gerlings voor ProRun©